In ons najagen van het goede leven vandaag tasten we het fundament van ons welzijn morgen aan. Steeds nieuwe materiële consumptie is een voorwaarde geworden om ons maatschappelijk te ontplooien. We worden er echter niet gelukkiger van. We verliezen ieder perspectief op een blijvende en gedeelde welvaart.
Professor Tim Jackson stelt de noodzaak van economische groei ter discussie én wat het betekent welvarend te zijn. Hij biedt ons alternatieven om vol aan het leven deel te nemen zonder een beroep te hoeven doen op een onhoudbare accumulatie van materiële dingen. Hij biedt ons een perspectief op een transitie naar een ecologisch geletterde macro-economie, een verzoening van een goed leven met een eindige planeet.

vertaling Jan Matthieu en Jan Mertens

isbn 978 90 6224 494 2

In 2050 zijn mensen zich, mede door goed onderwijs, bewuster van het effect van voeding. Enerzijds op hun gezondheid, anderzijds op het milieu en op dieren en mensen die bij de productie betrokken zijn. We letten beter op wat we eten en daardoor is een aantal welvaartsziekten afgenomen. Ook ons menu is veranderd. We eten nog maar weinig (rood) vlees en de meerderheid is vegetariër. Er wordt meer (duurzaam gekweekte) vis gegeten en onze eiwitten komen vaker uit plantaardige bronnen. Algen zijn, naast bron van duurzame energie, een belangrijk voedingsmiddel geworden. 

Nederland is koploper in de ontwikkeling en productie van nieuwe duurzame eiwitproducten. Ook is kwalitatief goed voedsel meer waard geworden: we besteden er ruim 20% van ons inkomen aan. We eten meer voedsel uit de regio. Voedingsmiddelen die nog wel van ver komen worden goed betaald, zodat lokale boeren er een eerlijk inkomen aan hebben en duurzaam kunnen telen zonder chemische bestrijdingsmiddelen, slechte arbeidsomstandigheden of kinderarbeid. 

We hebben nog bijna net zoveel landbouwareaal als vroeger, maar met veel minder boeren. Boeren zijn meer dan nu natuurbeheerders geworden. Dit heeft gezorgd voor een nieuwe dynamiek op het platteland en nieuwe groene werkgelegenheid. Zilte landbouw heeft een volwaardige plaats verworven in de Nederlandse landbouw: 10% van het landbouwareaal wordt hiervoor gebruikt. Gewassen als zilte zeekool, zeekraal en zilte broccoli hebben een plek gekregen in ons menu.  

Uiteraard blijven we een deel van ons voedsel importeren. Granen en bonen komen vooral uit de ons omringende landen zoals Engeland, Duitsland en Frankrijk en zijn onderdeel van Noord-Westeuropese kringlopen. In en rond de steden is stadslandbouw ontstaan: sommige mensen  telen hun eigen voedsel in gezamenlijke moestuinen en kassen, ook op daken van gebouwen. Duurzaam geteelde groenten, fruit en bloemen zijn nog steeds belangrijke Nederlandse exportproducten en dragen daarmee bij aan de mondiale welvaart en voedselzekerheid.Bron: www.urgenda.nl

Consumenten hebben weinig geloof in hun voedsel. Ze voelen een afstand en de voedingsindustrie doet weinig om de kloof te dichten. Integendeel; de voedingsindustrie heeft een illusie van perfecte voeding gecreëerd. Dat stelt de Amerikaan Paul Roberts, auteur van The End of Food. Hij raadt de industrie aan de consumenten een kijkje in de complexiteit van voedsel te geven.

In zijn boek ‘The End of Food’ waarschuwt Roberts dat het huidige systeem van voedselproductie niet langer houdbaar is. Want hoewel voedsel goedkoper, veiliger en gemakkelijker te bereiden is dan ooit te voren, heerst er onder consumenten nog een groot wantrouwen.

Bedrijven communiceren heel simplistisch over hun producten. Ze reduceren als het ware de complexiteit hiervan, stelt Roberts. “De voedingsindustrie heeft een illusie van perfecte voeding gecreëerd. Maar dat is bezijden de waarheid. Producten zijn complex. Er zit veel technologie achter en in de ingewikkelde voedselketens bestaan tal van problemen. Niet één productieproces, boerderij of voedingsmiddel is gelijk.”

Hij raadt de voedingsindustrie dan ook om over die complexiteit te communiceren. Dat wil niet zeggen dat alles tot in detail uitgelegd moet worden. “Geef de essentie van de complexiteit van voeding, niet de details. Je kunt natuurlijk niet alles uitleggen, maar je moet één of twee stappen vooruitgaan in vergelijking met nu.”

Ook moet de industrie duidelijk maken waar alle ingrediënten vandaan komen.
“Amerikaanse consumenten waren verbaasd dat er voedsel uit China werd geïmporteerd. Ze hadden geen idee. Dit kost voedingsmiddelen bedrijven geloofwaardigheid. Consumenten willen niet graag worden verrast.”

bron: VMT, 23/04/10

Wie vanavond een dikke biefstuk of een dubbele Big Mac met een liter Coca Cola op het menu heeft staan: geniet er nog maar even van. Want de tijd dat we dat nog op tafel kunnen zetten is eindig, zegt Tim lang, professor Food Politics aan de City University in Londen. ‘The Western diet is dying’, aldus Lang. De tijd van overvloed en onbeperkte keuze is voorbij. Lang was donderdagavond de vierde spreker in de reeks debatten over de toekomst van ons eten in de Rode Hoed in Amsterdam. De Brit is een autoriteit op zijn gebied. De zaal zat vol. Lang begon met drie vragen de zaal in te slingeren. Kunnen we genoeg produceren om duurzaam en gezond te eten? Ja, maar alleen als we veel veranderen. Gaat het snel genoeg? Nee. Zullen we door de omstandigheden worden gedwongen om te veranderen? Ja, waarschijnlijk wel.

Failliet

In scherpe lijnen schetste Lang het failliet van de neo-liberale voedselpolitiek die gelooft dat je met geld en techniek alles kunt oplossen. De manier waarop wij ons voeden stuit op grenzen. Er ontstaan tekorten aan water, de grond wordt uitgeput, het milieu verpest en de olie, waarop ons hele voedselsysteem is gebaseerd van de productie van kunstmest tot aan de vrachtwagens die het eten naar de supermarkt brengen, raakt op. Het systeem produceert honger en overvloed tegelijk. Een miljard mensen is ondervoed, evenveel mensen lijden aan ernstige zwaarlijvigheid. Regeringen en internationale organisaties die leiden moeten geven laten verstek gaan. Macht is diffuus geworden, regeringen regeren niet meer. ‘We lopen slaapwandelend een crisis binnen.’

Wij zijn het probleem

Lang liet er geen enkel misverstand over bestaan wie het probleem zijn. Dat zijn niet de met hun ontwikkeling worstelende arme landen, niet de gretig opkomende economieën als India en China. Het probleem dat zijn wij: de inwoners van Noord-Amerika en West-Europa. Wij zijn de ‘heavy users’ die in snel tempo de natuurlijke hulpbronnen van de planeet er doorheen jagen met onze overmatige consumptie. In termen van de ecologische voetafdruk gemeten drukken wij het hardst op de aarde. ‘Niet bevolkingsgroei, maar welvaart is het probleem.’ Er is lang gedacht dat de goed geïnformeerde, welvarende consument vanzelf het goede en gezonde zou kiezen. Maar dat is een illusie, zegt Lang. Wij hebben ons eraan gewend dat eten goedkoop is, zodat we geld over houden om drie keer op vakantie te gaan en een Mercedes voor de deur te hebben.

Regeringen blijven in gebreke

De maatregelen die regeringen nemen zijn op zijn best aarzelend te noemen. Zweden adviseert zijn bevolking minder vlees en meer groente te eten. Dat is alvast wat, aldus Lang. Het is in ieder geval meer dan de Nederlandse regering doet die tegen consumenten zegt: als u duurzaam wilt eten, dan moet u die en die producten nemen. ‘Veel te vrijblijvend.’ Keuzevrijheid wordt in het Westen nog altijd gezien als het hoogste goed. Maar het werkt niet. ‘Je kunt niet volstaan met een schap biologische producten in de supermarkt te zetten en tegen de consument te zeggen: als u duurzaam wilt eten moet u daar zijn. Alles zal duurzaam moeten zijn.’

Een keer in de week vlees

We moeten naar een nieuwe manier van eten die gezond is, het klimaat ontziet, de biodiversiteit behoudt, en wat er is eerlijk verdeelt. Het kan, aldus Lang, maar de veranderingen zullen snel en radicaal moeten zijn. Wat dat zoal inhoudt? Meer lokaal geproduceerd voedsel eten, meer van het seizoen, meer groente, minder vlees. Veel minder vlees. ‘Een dag in de week geen vlees eten klinkt goed. Maar dat is bij lange na niet genoeg. Een dag in de week wel vlees eten en de rest van de week niet, dat komt meer in de buurt.’

Nooit meer flessenwater

En wie het kleine eert: drink nooit meer flessenwater. Een van de meest bespottelijke uitvindingen, aldus Lang, omdat in het Westen water uit de kraan overal van uitstekende kwaliteit is. ‘De Fransen zullen het niet leuk vinden, maar we gaan het toch doen.’ Boycot flessenwater, is zijn boodschap. Wie moet het voortouw nemen? Een aantal grote bedrijven zoals Unilever, Coca Cola en Tesco heeft de koppen al bij elkaar gestoken hoe ze de toekomst tegemoet moeten treden. De machtsconcentratie in de voedingswereld is enorm, zegt Lang. ‘Tegelijk zijn de bedrijven uitermate kwetsbaar.’

Tricky politics

De bedrijven komen zelf in actie omdat ze zien dat regeringen in gebreke blijven. Wat ze doen is ‘interessant’, meent Lang. Maar ook gevaarlijk. ‘Als grote bedrijven zich ermee gaan bemoeien eindigt het meestal in tranen.’ Op lokaal niveau zijn allerlei veelbelovende initiatieven gaande, zoals voedselcoöperaties en samenwerkingsverbanden tussen boeren en stedelingen. Maar uiteindelijk zal het antwoord toch moeten komen van de politiek. ‘Die is de enige die het kan doen.’ Alle middelen zullen daartoe moeten worden ingezet: stimuleringsmaatregelen, subsidies, zachte dwang. Wie werkelijk iets wil veranderen, moet de consument geen keuze geven. ‘Maar dat zijn tricky politics. Dat durven regeringen niet aan.’

http://www.vkblog.nl/bericht/284339/Tim_Lang:_Het_feest_van_overvloed_is_voorbij.

‘Waste’ is zowel een persoonlijke reis over de afvalberg van voedsel wereldwijd als een objectief onderzoek naar dit milieu- en sociale probleem. Het mondiale probleem van voedselafval is echter ook een grote kans die gemakkelijk is aan te pakken. In tegenstelling tot het opgeven van vliegtuigreisjes kunt u het weggooien van voedsel vermijden zonder al te veel opoffering. ‘Waste’ is essentieel voor iedereen die de huidige voedselcrisis wil verhelpen.

De wereld heeft een ‘voedselprobleem’ – snel toenemende prijzen, tekorten, 100 miljoen verhongerende mensen, roofbouw op de natuur. Tristram Stuart toont aan dat landbouwers, fabrikanten, supermarkten en consumenten in Noord-Amerika en Europa 30 tot 50 procent van hun verse opbrengst weggooien – genoeg om de verhongerende mensen zes keer te overvoeden.

 Tijdens zijn reizen naar Yorkshire, westelijk China, Pakistan en Japan ontmoette Tristram Stuart groteske voorbeelden van losbandigheid, maar zag hij ook inspirerende en innovatieve oplossingen.

Het mondiale probleem van voedselafval is namelijk ook een grote kans die gemakkelijk is aan te pakken. In tegenstelling tot het opgeven van vliegtuigreisjes kunt u het weggooien van voedsel vermijden zonder al te veel opoffering. ‘Waste’ is essentieel voor iedereen die de huidige voedselcrisis wil verhelpen.

Food Inc documentaire krijgt premiere op Amsterdamse Idfa

Food Inc is meer dan een documentaire, het is meer als een geweldige film, het is belangrijk om te weten hoe de wereld echt in elkaar steekt. Of eigenlijk zoals het bewezen is dat het niet werkt (Ziekte explosie & overgewicht). De film geeft een essentieel en verontrustend portret van de industrialisatie van wat we eten. Het gaat over de weg die onze voeding afgelegd heeft gedurende de laatste 30 jaar en meer en chemisch veranderd is door bedrijven. Kunstmatige chemische kleur, smaak, conservering etc. Borstvergroting voor de kippen (en jij dacht dat alleen mensen dit deden) en alle ondenkbare zaken geven een sinister beeld van die mooi uitziende producten in de supermarkt. Dagen na het zien van de film zal je nog steeds afvragen, wat stop ik nu eigenlijk in mijn mond?  en je zult je realiseren dat je er eigenlijk totaal geen idee van hebt wat het nu echt is?

Zie www.foodincmovie.com

Wereldwijd veroorzaakt het eten van vlees, vis en zuivel momenteel ongeveer 12% van de uitstoot van broeikasgassen en 30% van het verlies aan biodiversiteit. Dat laatste komt omdat 80% van alle landbouwgrond nodig is om koeien te laten grazen en veevoer te verbouwen, wat ten koste gaat van de natuur, vooral in de tropen. Daarnaast zijn de grenzen aan de visvangst bereikt. De Milieubalans 2009 biedt een geactualiseerde inventarisatie van de meest betrouwbare cijfers over deze problematiek.

Tot 2030 zal de mondiale consumptie van vlees, vis en zuivel naar verwachting met 50% toenemen, vooral doordat mensen in opkomende economieën westerse voedingsgewoonten over gaan nemen. Hierdoor zal de productie van vlees, vis en zuivel toenemen, evenals de bijbehorende milieudruk.
Minder vlees, vis en zuivel eten is een effectieve manier om de milieudruk te verminderen. Geen rundvlees maar kip of kalkoen eten helpt al een beetje, omdat de productie van ‘wit vlees’ per kilo minder landbouwgrond vraagt en minder broeikasgassen veroorzaakt dan die van rundvlees. Vervanging van vlees door kaas levert weinig milieuwinst op. Technische oplossingen (het verduurzamen van de productie, certificering) helpen wel, maar zijn waarschijnlijk onvoldoende om de achteruitgang van de biodiversiteit en de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. 

• bekijk de video ‘Vlees vis en zuivel’  

Wie het milieu wil redden, kan proberen zijn consumptiegedrag ingrijpend te veranderen. Maar hoe doe je dat? Daniel Goleman is de eerste die een psychologische oplossing zoekt. In Groene intelligentie beschrijft hij hoe we onze mentaliteit én ons gedrag kunnen aanpakken.

Maar als consument kan je het niet alleen, simpelweg omdat je je niet altijd bewust bent van de gevolgen van je koop- en consumeergedrag. Waar vind ik informatie over mijn aankoop? Welk product bevat schadelijke ingrediënten? Echt veranderen, zegt Goleman, is pas mogelijk met hulp vanuit het bedrijfsleven. Bedrijven horen het publiek duidelijk te informeren over de consequenties van consumptie. Het is te laat om maar te blijven kopen zonder erbij na te denken, en daarom is groene intelligentie nu zo belangrijk.

Daniel Goleman (1946) is psycholoog, doceerde aan Harvard University en schreef voor The New York Times. Zijn bestsellers Emotionele intelligentie, Sociale intelligentie en Het nieuwe leiderschap blijven onverminderd populair en worden wereldwijd in miljoenenoplages verkocht.